No products in the cart.
Το ημερολόγιο της ζούγκλας: Όταν η άγρια φύση γίνεται τέχνη στο καντράν
Ημέρα των αγρίων ζώων έχει καθιερωθεί η 3η Μαρτίου και με αυτή την αφορμή σας παρουσιάζουμε μία παρέα από άγρια ζώα της ζούγκλας και της σαβάνας που πρωταγωνιστούν σε αντίστοιχα ρολόγια-έργα τέχνης μεγάλων οίκων.
Πάντα με γοήτευαν οι καλλιτεχνικές αναζητήσεις στην ωρολογοποιία. Ίσως γιατί, πέρα από τις διαμέτρους, τα υλικά κατασκευής, τις συχνότητες και τα αποθέματα ισχύος, υπάρχουν πολύ ωραιότερα πράγματα για να ασχοληθεί κανείς. Ρολόγια στα οποία ο χρόνος παύει να είναι απλώς μία μηχανική υπόθεση, αλλά μετατρέπεται σε εικόνα, σε ιστορία. Η 3η Μαρτίου, Παγκόσμια Ημέρα Άγριων Ζώων, μου δίνει κάθε χρόνο μια αφορμή να επιστρέφω σε εκείνα τα καντράν που, εκτός από το να δείχνουν την ώρα, μεταφέρουν στον καρπό μας κάτι από τη δύναμη και το μυστήριο της ζούγκλας και της σαβάνας. Το έντονο βλέμμα μίας τίγρης. Την επιβλητική παρουσία ενός λιονταριού. Την πραότητα ενός πάντα. Την ευλυγισία ενός πάνθηρα.
Métiers d’Art
Ο πάνθηρας της Cartier είναι ίσως το πιο εμβληματικό παράδειγμα. Τον έχουμε δει σε πολυάριθμες, ευφάνταστες εκτελέσεις που αποτελούν αριστουργήματα μικρογλυπτικής και ζωγραφικής σε μινιατούρα. Σε ορισμένες Métiers d’Art δημιουργίες η μορφή του αποδίδεται με champlevé σμάλτο, όπου το μέταλλο σκαλίζεται ώστε να δημιουργηθούν «κυψέλες» που γεμίζουν με σμάλτο και ψήνονται επανειλημμένα σε υψηλές θερμοκρασίες.
Σε άλλες εκδοχές η γούνα του χαράσσεται με το χέρι πάνω σε χρυσό, δημιουργώντας υφή που αντανακλά το φως με τρόπο σχεδόν ζωντανό. Κάθε λεπτομέρεια είναι αποτέλεσμα δεξιοτεχνίας, υπομονής, και απόλυτου ελέγχου.
Στις Métiers d’Art δημιουργίες της Vacheron Constantin, η άγρια φύση αντιμετωπίζεται με σχεδόν μουσειακή προσέγγιση. Ο οίκος έχει παρουσιάσει σειρές αφιερωμένες σε πολιτισμούς και φυσικά τοπία, όπου ζώα της σαβάνας ή της ασιατικής πανίδας εντάσσονται σε σύνθετες εικονογραφικές σκηνές.
Η τεχνική σμάλτου cloisonné πρωταγωνιστεί: λεπτά χρυσά σύρματα διαμορφώνουν το περίγραμμα του ζώου και των στοιχείων του φόντου, δημιουργώντας μικροσκοπικά «διαμερίσματα» που γεμίζουν με σμάλτο σε διαφορετικές αποχρώσεις. Κάθε χρώμα ψήνεται ξεχωριστά, συχνά περισσότερες από δέκα φορές, μέχρι να επιτευχθεί η επιθυμητή ένταση και βάθος.
Σε ορισμένες δημιουργίες, το cloisonné συνδυάζεται με χειροποίητη χάραξη στο φόντο ή ακόμη και με grisaille enamel, μια τεχνική που χρησιμοποιεί λευκό σμάλτο πάνω σε σκούρα βάση για να δημιουργήσει δραματικές φωτοσκιάσεις. Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό: το ζώο μοιάζει ενταγμένο σε έναν ολόκληρο μικρόκοσμο.
Και όλα αυτά συχνά συνοδεύονται από πολύπλοκους μηχανισμούς, υπενθυμίζοντας ότι η υψηλή ωρολογοποιία για τη Vacheron Constantin είναι ταυτόχρονα τεχνική και πολιτισμική αφήγηση.
Rare Handcrafts
Αντίστοιχα, η Patek Philippe αντιμετωπίζει τα άγρια ζώα μέσα από τη φιλοσοφία των Rare Handcrafts, μιας ετήσιας συνήθειας που λειτουργεί σαν ζωντανό εργαστήριο παραδοσιακών τεχνών. Εδώ η φύση γίνεται αφορμή για επίδειξη παραδοσιακών τεχνικών του σμάλτου (cloisonné, champlevé, paillonné και flinqué), αλλά και συνδυασμού του σμάλτου με χειροποίητη guilloché διακόσμηση κάτω από τη διαφανή επιφάνεια. Το guilloché μοτίβο χαράσσεται πρώτα στον μεταλλικό δίσκο με ειδικές μηχανές του 19ου αιώνα, δημιουργώντας γεωμετρικά μοτίβα που «ζωντανεύουν» κάτω από το σμάλτο, προσθέτοντας βάθος και κίνηση στο φόντο της σύνθεσης.
Σε πολλά από αυτά τα κομμάτια, τα ζώα –τίγρεις, ζέβρες, εξωτικά πουλιά ή σκηνές σαβάνας– αποδίδονται με τέτοια ακρίβεια που θυμίζουν μινιατούρες μουσείου. Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετές δημιουργίες παρουσιάζονται ως μοναδικά κομμάτια ή σε εξαιρετικά περιορισμένες εκδόσεις.
Αυτό που ξεχωρίζει τόσο στη Vacheron Constantin όσο και στην Patek Philippe είναι η αίσθηση συνέχειας. Οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται σήμερα για να αποτυπώσουν ένα λιοντάρι ή έναν τίγρη στο καντράν είναι ουσιαστικά οι ίδιες που εφαρμόζονταν σε ρολόγια τσέπης πριν από έναν αιώνα. Η άγρια φύση, λοιπόν, γίνεται και γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν της υψηλής ωρολογοποιίας.
Παραδοσιακή αριστοτεχνία
Η Chopard, με την εμπειρία της στην υψηλή κοσμηματοποιία, έχει αποδώσει ζώα με pavé πολύτιμους λίθους και χειροποίητη χάραξη, δημιουργώντας κομμάτια που ισορροπούν ανάμεσα σε κόσμημα και ρολόι. Το ζωικό στοιχείο συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τον κινεζικό ζωδιακό κύκλο, μέσα από δημιουργίες υψηλής ωρολογοποιίας που λειτουργούν σχεδόν ως ετήσιο τελετουργικό. Ο οίκος παρουσιάζει συχνά limited editions αφιερωμένες στο εκάστοτε ζώδιο του κινεζικού ημερολογίου, από τον Τίγρη και τον Δράκο μέχρι τον Λαγό και το Άλογο. Τα καντράν αποδίδονται κυρίως με τεχνική lacquering ή σμάλτου grand feu ενώ η επιφάνεια είναι συχνά διακοσμημένη με guilloché μοτίβα πριν από την εφαρμογή του σμάλτου, δημιουργώντας βάθος κάτω από τη ζωγραφική.
Η Jaquet Droz προσεγγίζει τα άγρια ζώα με σχεδόν ζωγραφική εμμονή. Η ζωγραφική σε μινιατούρα πάνω σε σμάλτο grand feu απαιτεί αλλεπάλληλα ψησίματα στους 800°C. Ο τεχνίτης δουλεύει με πινέλα τόσο λεπτά που συχνά χρειάζεται μεγεθυντικό φακό για να αποδώσει το βάθος στο βλέμμα μιας λεοπάρδαλης ή τη λάμψη στα μάτια ενός λευκού τίγρη. Το παραμικρό ράγισμα στο σμάλτο σημαίνει επανεκκίνηση από την αρχή. Η φύση δεν συγχωρεί εύκολα. Oύτε το σμάλτο.
Η γοητεία της μαρκετερί
Υπάρχουν όμως και τεχνικές που ξεφεύγουν από το σμάλτο. Η Hermès έχει αξιοποιήσει μαρκετερί από ξύλο, δέρμα ή άχυρο, δημιουργώντας καντράν όπου η επιφάνεια «χτίζεται» κομμάτι-κομμάτι. Το υλικό είναι αυτό που κατέχει τον πρωταγωνιστικό ρόλο καθώς το ζώο δεν είναι απλώς ζωγραφισμένο αλλά κατασκευασμένο σταδιακά.
Ιδιαίτερη θέση έχει για μένα η συλλογή Puzzle της Louis Moinet. Εκεί, το καντράν αποτελείται από δεκάδες μικροσκοπικά στοιχεία, κομμένα στο χέρι και τοποθετημένα σαν παζλ ώστε να σχηματίσουν τίγρεις, λύκους ή άλλα άγρια ζώα. Κάθε κομμάτι έχει διαφορετική υφή ή απόχρωση.
Το αποτέλεσμα είναι σχεδόν τρισδιάστατο, με βάθος που αλλάζει ανάλογα με το φως. Συχνά, ένα tourbillon περιστρέφεται στο προσκήνιο, σαν καρδιά που πάλλεται μέσα στη ζούγκλα.
Γλυπτά για τον καρπό
Το λιοντάρι κατέχει ξεχωριστή θέση και στον κόσμο της Chanel, καθώς ήταν το ζώδιο της Gabrielle Chanel και ένα σύμβολο που η ίδια υιοθέτησε ως φυλαχτό δύναμης. Στη σύγχρονη υψηλή ωρολογοποιία του οίκου, το λιοντάρι εμφανίζεται συχνά σε ανάλγυφη μορφή πάνω στο καντράν ή ως τρισδιάστατο γλυπτό στοιχείο που «αγκαλιάζει» την κάσα. Σε ορισμένες δημιουργίες υψηλής κοσμηματοποιίας, η χαίτη αποδίδεται με λεπτομερή χειροποίητη χάραξη, ενώ pavé πολύτιμοι λίθοι ενισχύουν τη θεατρικότητα των ρολογιών. Το αποτέλεσμα δεν είναι ρεαλιστική απεικόνιση ενός ζώου της σαβάνας· είναι η ενσάρκωση της αυτοπεποίθησης, της κυριαρχίας και της εσωτερικής δύναμης που χαρακτήριζε την ίδια τη Mademoiselle.
Και τέλος υπάρχει ο Konstantin Chaykin, που προσεγγίζει το θέμα με ευρηματικότητα και τόλμη. Ολόκληρα καντράν μετατρέπονται σε κεφάλια άγριων ζώων: πάντα, λευκού τίγρη, ζέβρας ή μυθικών πλασμάτων. Τα μάτια λειτουργούν ως ενδείξεις ώρας, το στόμα αποκαλύπτει φάσεις σελήνης ή άλλες complications.
Η έξοχη μηχανική είναι ενσωματωμένη στην έκφραση των Wristmons (wrist monsters), όπως τα αποκαλεί ο δημιουργός τους. Το αποτέλεσμα είναι παιχνιδιάρικο αλλά και εξαιρετικά πολύπλοκο.
Θα μπορούσα να συμπεριλάβω πολλά ακόμη μικρά αριστουργήματα με άγρια ζώα στο καντράν τους. Εν κατακλείδι, αυτό που με συναρπάζει σε όλα αυτά τα ρολόγια είναι η αντίθεση που περικλείουν. Η άγρια φύση συμβολίζει το ανεξέλεγκτο. Η ωρολογοποιία από την άλλη είναι η τέχνη του απόλυτου ελέγχου. Όταν ένα λιοντάρι αποτυπώνεται με cloisonné σμάλτο ή μια τίγρη «χτίζεται» μέσα από δεκάδες κομμάτια παζλ, το άγριο ένστικτο μεταφράζεται σε ακρίβεια. Αυτά τα καντράν υπενθυμίζουν ότι η υψηλή ωρολογοποιία μπορεί να διηγηθεί και όμορφες ιστορίες βγαλμένες από τον κορυφαίο καλλιτέχνη του σύμπαντος: τη Φύση.
